• Kobieta z niepłnosprawnym chłopcem na huśtawce. Żródło: www.fpl.org.pl

    Kobieta z niepłnosprawnym chłopcem na huśtawce. Żródło: www.fpl.org.pl

  • Mężczyzna malujący pędzlem trzymanym w ustach, źródło: www.fpln.org.pl

    Mężczyzna malujący pędzlem trzymanym w ustach, źródło: www.fpln.org.pl

  • Mężczyzna z sespołem Downa podający posiłek starszej kobiecie. Żródło: PWN Wydawnictwo Szkolne​

    Mężczyzna z sespołem Downa podający posiłek starszej kobiecie. Żródło: PWN Wydawnictwo Szkolne

  • Mała dziewczynka zasłaniająca uszy. Źródło: https://morguefile.com/search/morguefile/2/deaf/pop

    Mała dziewczynka zasłaniająca uszy.  Źródło: https://morguefile.com/search/morguefile/2/deaf/pop

  • Mężczyzna z zespołem Downa wykonujący prace biurowe. Źródło: PWN Wydawnictwo Szkolne

    Mężczyzna z zespołem Downa wykonujący prace biurowe. Źródło: PWN Wydawnictwo Szkolne

  • Kobieta na wózku inwalidzkim z asystentem. Mężczyzna z zespołem Downa wykonujący prace biurowe. Źródło: PWN Wydawnictwo Szkolne

    Kobieta na wózku inwalidzkim z asystentem. Mężczyzna z zespołem Downa wykonujący prace biurowe. Źródło: PWN Wydawnictwo Szkolne

  • Kobieta i mężczyzna z zesopłem Downa w kawiarni. Kobieta na wózku inwalidzkim z asystentem. Mężczyzna z zespołem Downa wykonujący prace biurowe. Źródło: PWN Wydawnictwo Szkolne

    Kobieta i mężczyzna z zesopłem Downa w kawiarni. Kobieta na wózku inwalidzkim z asystentem. Mężczyzna z zespołem Downa wykonujący prace biurowe. Źródło: PWN Wydawnictwo Szkolne

             PIKON
PUNKT INFORMACYJNO-KOORDYNACYJNY dla OSÓB 
z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ, mieszkańców m.st. Warszawy

Pytanie 6 - odpowiedź eksperta PIKON

Niepokoi mnie rozwój wzrokowy dziecka. Wydaje mi się, że dziecko nie skupia wzroku, nie wodzi za zabawkami, wydaje się błądzić oczami. Co mam zrobić, żeby dowiedzieć się co dziecko widzi i czy potrzebne są jakieś specjalne ćwiczenia? Co to jest terapia widzenia?

ODPOWIEDŹ EKSPERTA PIKON

Konieczne jest zweryfikowanie niepokoju rodziców u dobrego lekarza okulisty dziecięcego, najlepiej takiego z wieloletnim doświadczeniem w diagnozie dzieci  (małych dzieci i niemowląt), również dzieci niepełnosprawnych, nie komunikujących się werbalnie. Okulista może zastosować elementy tzw. funkcjonalnej oceny widzenia (badanie ostrości widzenia bez ingerencji w samo oko), przy której wykorzystuje testy preferencyjne stworzone przez fińską okulistkę dr Leę Hyvarinen. Pozwala to na określenie ile dziecko widzi i czy są powody do niepokoju.

Dokładniejszą diagnozę, a w dalszej kolejności, program wspomagania rozwoju widzenia, uzyskamy u terapeuty widzenia (tyflopedagoga ze specjalizacją „rehabilitacja wzroku”). Taka diagnoza powinna zostać przeprowadzona na tle całości rozwoju dziecka, w oparciu o diagnozę medyczną. W trakcie tej diagnozy funkcje wzrokowe oceniane
są w kolejności ich pojawiania się w przebiegu prawidłowego rozwoju widzenia. Podczas oceny nie tylko przechodzi się od łatwiejszych do trudniejszych zadań, ale określa się także poziom rozwoju widzenia.

Do diagnozy funkcjonalnej niezbędne są odpowiednie pomoce i testy; wymaga ona dłuższego czasu. Ważna jest spokojna atmosfera, zapewnienie dziecku poczucia bezpieczeństwa.

Pierwszym elementem oceny jest określenie jakiego rodzaju obiekty wzrokowe i z jakiej odległości dziecko jest w stanie dostrzec. A więc, czy dziecko zauważa małe przedmioty
o niskim poziomie kontrastu, czy tylko duże jaskrawe lub czarno-białe obiekty prezentowane w bliskiej odległości, czy może tylko źródła światła i podświetlane zabawki prezentowane
w częściowo lub całkowicie zaciemnionym pomieszczeniu, a więc w warunkach wysokiego kontrastu między bodźcem a otoczeniem.  

Podczas funkcjonalnej oceny widzenia terapeuta sprawdza:

-  zasięg widzenia – czyli maksymalną odległość, z której dziecko spostrzega dany obiekt;

- fiksację – umiejętność utrzymania spojrzenia na bodźcu wzrokowym;

- motorykę gałek ocznych – jeśli dziecko potrafi utrzymywać spojrzenie, sprawdza się, czy potrafi podążać wzrokiem za poruszającym się bodźcem.

- możliwości w zakresie koordynacji wzrokowo-ruchowej i manipulacji złożonymi obiektami z kontrolą wzrokową;

- pole widzenia;

- funkcjonalną ostrość wzroku, czyli jakie najmniejsze obiekty dziecko jest w stanie zauważyć i z jakiej odległości;

- wrażliwość na kontrast.

U dzieci z ograniczonymi możliwościami motorycznymi sprawdzić ich możliwości funkcjonowania wzrokowego w różnych pozycjach, ponieważ często przyjęcie trudniejszej pozycji, np. przejście z pozycji leżącej do siedzącej lub z siedzącej do stania, może spowodować słabsze korzystanie z możliwości wzrokowych. Tę część oceny (wpływ zmiany pozycji ciała dziecka na zmianę funkcjonowania wzrokowego) przeprowadza się wspólnie z fizjoterapeutą.     

W odniesieniu do dzieci, które przemieszczają się samodzielnie, niezwykle ważna jest również obserwacja zachowań wzrokowych związanych z poruszaniem się i postawą ciała przyjmowaną podczas poruszania się, np. czy dziecko kontroluje trasę wzrokowo, czy omija przeszkody znajdujące się na trasie poruszania, jeśli nie zauważa niektórych przeszkód,
to w których obszarach pola widzenia ich nie widzi, jak jest ustawiona głowa podczas poruszania się – czy dziecko wykorzystuje jakieś kompensacyjne ustawienie oczu/głowy? Możliwość wykorzystywania widzenia podczas poruszania się ma ogromne znaczenie dla planowania zajęć z orientacji i samodzielnego poruszania się dziecka z dysfunkcją wzroku.

Wyniki funkcjonalnej oceny widzenia pozwalają na planowanie pracy terapeutycznej
i przygotowanie wspólnie z innymi specjalistami (psychologiem, fizjoterapeutą, logopedą) indywidualnego planu wspomagania rozwoju dziecka.

Na czym polega wspomaganie rozwoju widzenia?

Terapia widzenia jest najbardziej skuteczna wówczas, gdy zostanie rozpoczęta jak najwcześniej, najlepiej w pierwszych miesiącach, a nawet pierwszych tygodniach życia dziecka. Warunkiem wczesnej terapii jest wczesne rozpoznanie okulistyczne i możliwość przeprowadzenia funkcjonalnej oceny widzenia. 

U dziecka, które posiada choćby nawet bardzo małe możliwości wzrokowe (np. poczucie światła lub możliwość wzrokowego wykrycia obecności przedmiotu w bliskiej odległości od oczu) można rozwijać funkcje wzrokowe. Kluczową sprawą jest czas rozpoczęcia stymulacji wzroku. Im wcześniej bodźce wzrokowe pobudzają układ nerwowy dziecka, tym szanse na osiąganie kolejnych etapów rozwoju widzenia są większe.

Jednym z podstawowych elementów stymulacji wzroku, a jednocześnie rozwoju relacji z bliskimi, jest próba wywołania reakcji na twarze osób przebywających z dzieckiem słabowidzącym, a więc stworzenie takich warunków, aby dziecko mogło je obserwować, naśladować ich mimikę, aby nastąpiło nawiązanie kontaktu wzrokowego między dzieckiem
i jego najbliższymi. Poleca się dodatkowe oświetlenie twarzy, wykonanie wyrazistego makijażu, przesuwanie twarzy w różne obszary pola widzenia, przyciąganie uwagi dziecka głosem. Ważna jest również praca nad tym, aby dziecko zobaczyło własne ciało. W tym celu zakłada się na jego stopy i dłonie kolorowe skarpetki, bransoletki, przywiązuje dzwonki, aby bodziec wzrokowy wzmocnić bodźcem dźwiękowym.

Intensywne kolory, kontrasty i dodatkowe oświetlenie prowokują dziecko do zainteresowania rączkami i rozwoju sięgania po zabawki pod kontrolą wzroku. W terapii widzenia dąży się do  tego, aby dziecko potrafiło zobaczyć dostosowany do jego możliwości bodziec wzrokowy (zabawkę), sięgnąć po niego pod kontrolą wzroku, chwycić i manipulować nim.Usprawnianie widzenia
u dzieci, które mają trudności z zobaczeniem kontrastowych obiektów rozpoczyna się od rozwijania umiejętności reagowania na źródła światła i przedmioty podświetlane, odblaski, bodźce świecące w lampie fluorescencyjnej i ułożone na podświetlanym blacie.

Terapia widzenia jest procesem włączania osłabionego wzroku dziecka we wszelkie możliwe aktywności poprzez odpowiednie dostosowanie zabawek i otoczenia fizycznego do jego możliwości wzrokowych.

Stosuje się:

- pobudzanie do patrzenia i stymulowanie widzenia poprzez tworzenie warunków fizycznych sprzyjających patrzeniu – zachęcanie do otwierania oczu, pokazywanie zabawek, które są dla dziecka „możliwe” do zauważenia (np. czarno-białe lub podświetlane);

- prowokowanie rozwoju podstawowych sprawności wzrokowych, związanych z kontrolowaniem ruchów gałek ocznych (fiksacji, śledzenia, przenoszenia spojrzenia i in.) przy wykorzystaniu bodźców, na które dziecko już reaguje i które lubi;

- u dzieci, które są już do tego gotowe poznawczo, rozwija się sprawności wzrokowe związane z rozróżnianiem, rozpoznawaniem i identyfikowaniem rozmaitych obiektów wzrokowych, m.in. rozpoznawanie obiektów na obrazkach.

W diagnozie oraz w przeprowadzeniu funkcjonalnej oceny widzenia dziecka specjalizuje się Stowarzyszenie Tęcza.

Anna Witarzewska
Ekspert PIKON

ZamknijNa tej stronie internetowej wykorzystywane są pliki cookies zbierane do celów statystycznych i wykorzystywane do poprawnego działania serwisu www.
Warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies można zmienić w ustawieniach przeglądarki - niedokonanie zmian ustawień przeglądarki jest jednoznaczne z wyrażeniem zgody na ich zapisywanie.